فیلمنامه و ساختار

در نگاه به فیلمنامه‌های این آثار و ساختارمندی، حرفه‌ای و قابل دفاع بودن آنها می‌توان به نتایجی مثبت رسید. در این میان “به همین سادگی” بیشترین پتانسیل را برای قرار گرفتن در صدر فهرست دارد. فیلمنامه آن علاوه بر اینکه نوشته مشترک یک فیلمنامه‌نویس مستقل و کارگردان سینمای ایران است که آثار قابل دفاع در کارنامه دارد، توانسته جوایزی متعدد را از بیست و ششمین جشنواره فجر به خود اختصاص دهد.
در این میان سهم فیلمنامه “به همین سادگی” دو سیمرغ بلورین از بخش سینمای ایران و بین‌الملل بوده که در واقع همه جوایز ممکن این جشنواره برای فیلمنامه است. بعلاوه ساختار خاص این فیلمنامه که رویکردی تازه در سینمای ایران است، از نقاط قوت و خاص فیلم است که بسیار هم مورد تحلیل و ارزیابی قرار گرفته است.
ساختار مدرن فیلمنامه “به همین سادگی” با فاصله گرفتن از ساختار کلاسیک فیلمنامه در سینمای ایران به سمت و سوی نگاهی تازه و فرامرزی به درام و قهرمان می‌رود و خود به خود آن را از وجه تکنیکی و ساختاری از محدوده سینمای ایران خارج می‌کند.
در میان بقیه فیلم‌ها “اتوبوس شب” و “فرزند خاک”‌ نیز هر چند الگوهایی آشنا و امتحان‌شده را برای روایت انتخاب کرده‌اند، اما معرفی قهرمانی با تعاریف تازه، پویایی مسیر حرکت و همچنین روان بودن سیر روایی فیلم کمک می‌کند که از قالب کهنه و قابل انتظار فاصله گرفته و در مجموع فیلمنامه‌ای قابل دفاع داشته باشند.
“پابرهنه در بهشت” نیز با انتخاب یک روایت سیال، نوعی از قصه‌گویی را مد نظر قرار داده که بر مرز توهم و واقعیت حرکت می‌کند و این وجه را در چینش و طراحی موقعیت‌ها نیز لحاظ کرده که رویکردی مدرن است. “مینای …”، “از دوردست”، “خدا نزدیک است” و “فرش ایرانی” نیز با فیلمنامه‌هایی متعارف که در قالب و شکل خاص خود، حرکتی قابل دفاع دارند از نظر ساختارمندی فیلمنامه می‌توانند مورد توجه قرار بگیرند.

نوع و امکانات عرضه و پخش

در نگاه به این وجه فیلم‌های معرفی‌شده، بهترین و خوش‌اقبالترین گزینه فیلم رضا میرکریمی است. “به همین سادگی” تولید حوزه هنری است که پس از نمایش موفق در جشنواره کن تاکنون جایزه‌ ویژه منتقدین و بهترین فیلم بخش مسابقه جشنواره مسکو و همچنین سیمرغ بلورین بهترین فیلم، فیلمنامه، کارگردانی و بازیگر زن بیست و ششمین جشنواره فجر را کسب کرده است.
همچنین قرار است این فیلم از شهریور تا آذرماه در جشنواره‌های بوستن آمریکا، هامبورگ آلمان، وارنا بلغارستان، یاری سوئد و آنتالیا ترکیه نیز شرکت کند. به این ترتیب بخصوص با مورد توجه قرار گرفتن “به همین سادگی” در سی‌امین جشنواره فیلم مسکو که یک جشنواره الف و معتبراست، این معیار می‌تواند در “به همین سادگی” برآورده شود.
در رده‌های بعد “اتوبوس شب” کیومرث پوراحمد قرار می‌گیرد که در بخش مسابقه جشنواره فجر در چهار رشته نامزد شد و دیپلم افتخار بازیگری را برای زنده‌یاد خسرو شکیبایی به ارمغان آورد. این فیلم همچنین در نخستین دوره جوایز اسکرین آسیا پاسیفیک جایزه بزرگ هیئت داوران را برد، در جشنواره قایق طلایی اوکراین و استانبول به نمایش درآمد و از اول تا هفتم شهریور در نخستین جشنواره فیلم‌های آسیایی خانه آسیا در لندن حضور دارد.
“از دوردست” نخستین ساخته رامین محسنی در بیست و چهارمین جشنواره فیلم فجر نامزد سیمرغ بلورین بهترین فیلم اول شد و تاکنون جوایزی همچون پلنگ نقره‌ای سومین جشنواره آکاپولکو مکزیک را از آن خود کرده و در جشنواره‌های کرالا، ونکوور، اسپوکن واشینگتن، شیکاگو و … نیز برگزیده شده است.
فیلم “فرش ایرانی” نمایش‌های موفق در جشنواره مونترال کانادا، پوسان کره جنوبی و فیلم “خدا نزدیک است” علی وزیریان نیز در جشنواره‌های بین‌المللی فیلم فجر، داکا، فیلم‌های مذهبی ایتالیا و جشنواره بین‌المللی فیلم ستاره‌های شرق قزاقستان شرکت داشته و افتخاراتی نیز کسب کرده است.
“مینای شهر خاموش” در بیست و پنجمین جشنواره فجر چند جایزه و نامزدی را از آن خود کرد و در جشنواره‌های تیبورون و… نیز به نمایش درآمد. “پابرهنه در بهشت” نیز هر چند موفق شد از بیست و پنجمین جشنواره فجر جایزه ویژه سال پیامبر اعظم (ص) را از بخش بین‌الملل و سیمرغ بلورین بهترین فیلمبرداری، مرد مکمل، صدابرداری و فیلم اول را از بخش سینمای ایران کسب کند، حضور جهانی خاص نداشته است.

استقبال مردمی

اگر این گزینه را در فهرست فیلم‌های احتمالی به عنوان یک گزینه نسبی در نظر بگیریم، می‌توان شانس چند فیلم را از این نظر بیشتر دانست. “اتوبوس شب” پوراحمد پس از 45 روز نمایش 800/624/100 تومان فروش داشت که با توجه به سیاه و سفید بودن فیلم، مضمون دفاع مقدسی و البته تیزرهای تلویزیونی متعدد فروشی به نسبت قابل قبول داشت.
“به همین سادگی” میرکریمی با توجه به اینکه کمتر به مولفه‌های گیشه‌پسند توجه کرده اکرانی موفق داشت و پس از 79 روز نمایش نزدیک به دویست میلیون تومان فروش کرد. “پابرهنه در بهشت” نیز با توجه به اکران کوتاه مدت پس از 24 روز نمایش 000/794/14 تومان فروش داشته است.
گزینه‌های دیگر نیز با فروشی نه چندان مناسب که با توجه به اکران مهجور و محدود و گاه بی‌خبر این آثار و بدون بهره از تبلیغات و اطلاع رسانی چندان هم دور از ذهن نبود، نتوانسته‌اند از این معیار بهره چندان ببرند.

مضمون

وجه مضمون در فیلم‌های این فهرست را می‌توان در انتخاب مضامین و قهرمانان به نسبت خاص و متفاوت از جریان عمومی سینمای ایران مورد توجه قرار داد. “به همین سادگی” از معدود فیلم‌های ایرانی است که یک زن خانه‌دار ایرانی را به عنوان قهرمان اصلی در نظر گرفته و به روال عادی و روزمره یک روز از زندگی او می‌پردازد که مسئله‌ای به شدت درونی دارد.
این نگاه خاص شرایطی ایجاد کرده تا فیلم در حضور جهانی خود نیز به جهت ارائه تصویری ورای جریان عمومی سینمای ایران و تازگی این تصویر مورد توجه قرار بگیرد و این وجه می‌تواند همچنان به عنوان یک گزینه بالقوه در آن مورد توجه قرار بگیرد. “اتوبوس شب” و “فرزند خاک” هر چند در دسته فیلم‌های دفاع مقدسی جای می‌گیرند اما هر دو به جهت پرداختن به زوایای پنهان و تازه از جنگ و انتخاب قهرمانانی به نسبت جدید برای فیلم‌های این چنینی، می‌توانند از وجه مضمونی مورد توجه قرار بگیرند. “پابرهنه در …”، “ریسمان باز”، “مینای شهر …”، “خدا …” و … نیز با انتخاب قهرمان، موقعیت، مکان و قهرمانی تازه و خاص به نوعی از امتیازی بالقوه برای قرار گرفتن در این فهرست برخوردار هستند.

نگاه ملی